Mali pacjenci z zapaleniem oskrzelików odnoszą korzyści z inhalacji 3% roztworem soli.

02-12-2016

Kilkumiesięczne niemowlę zostało przywiezione do szpitala z trzeszczeniami nad polami płucnymi, wysoką gorączką, zatkanym nosem i trudnościami w przełykaniu. Jaka byłaby Państwa diagnoza? Przypuszczalnie szybko okaże się, że opisane objawy są typowymi oznakami ostrego wirusowego zapalenia oskrzelików.

Jak leczyliby Państwo takiego małego pacjenta? O tym, czy i jaka terapia lekowa jest skuteczna w przypadku zapalenia oskrzelików, specjaliści dyskutują zagorzale od ponad czterdziestu lat [1].

W Europie nie było do tej pory wytycznych dotyczących leczenia zapalenia oskrzelików. Autorzy trzech różnych analiz Cochrane’a doszli jednak do wniosku, ze leczenie za pomocą antybiotyków, kortykosteroidów lub preparatów rozszerzających oskrzela przynosi tylko nieznaczną korzyść w porównaniu z placebo [2–5]. Jakie są zatem możliwości skutecznego leczenia, pomijając środki wspomagające terapie, takie jak podawanie tlenu lub substytucja płynów? Organizacja Cochrane Collaboration dostarcza tutaj jednej jasnej odpowiedzi: „Aktualne dane wskazują na to, że 3% hipertoniczny roztwór soli (…) skraca czas pobytu w szpitalu (patrz Rys. 1) i poprawia (…) wyniki w skalach objawów klinicznych (…) (patrz Rys. 2)” [6].

 

Mucoclear pobyt w szpitalu

 

Rys. 1. 3% hipertoniczny roztwór soli do nebulizacji według pięciu różnych badań klinicznych znacznie skraca czas pobytu w szpitalu w przypadku ostrego wirusowego zapalenia oskrzelików [dane z poz. 6, 9].

 

Autorzy przeglądu Cochrane’a z roku 2008 z powodu pojawiających się w szybkim tempie nowych publikacji zaktualizowali metaanalizę badań w roku 2011. Dodatkowo korzystny wpływ takiej terapii u pacjentów z zapaleniem oskrzelików leczonych ambulatoryjnie i hospitalizowanych potwierdzony został danymi klinicznymi i ponownie potwierdzono zalecenie dotyczące stosowania 3% hipertonicznego roztworu soli (HS) w przypadku tego wskazania [6]. Grupa robocza wywodząca się z wielodyscyplinarnego grona ekspertów w dziedzinie aerozoli potwierdza również w ogólnych wytycznych ERS (European Respiratory Society) oraz ISAM (International Society for Aerosols in Medicine), że: „Hipertoniczny roztwór soli podawany w nebulizacji wydaje się jedynym środkiem, który wykazuje skuteczność kliniczną w przypadku zapalenia oskrzelików” [7].

 

Mucoclear objawy kliniczne

 

Rys. 2: Leczenie za pomocą hipertonicznego roztworu soli podawanego w nebulizacji wspiera szybszy powrót do zdrowia niemowląt z zapaleniem oskrzelików [dane z 14]. Podczas pięciodniowego pobytu w szpitalu poprawia się wynik w skali objawów klinicznych (częstość oddechów, retrakcja klatki piersiowej, świszczący oddech i stan ogólny) w porównaniu z grupą kontrolną leczoną fizjologicznym roztworem soli.

 

Według danych WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) wirus RSV (Respiratory Syncytial Virus) jest najczęstsza przyczyną zapalenia oskrzelików, a ostre wirusowe zapalenie oskrzelików jest z kolei najczęstszą przyczyną skierowań do szpitala w przypadku niemowląt i małych dzieci w krajach uprzemysłowionych (np. 85 000 do 144 000 przypadków rocznie w USA). Szacuje się, że roczna skala infekcji wynosi około 64 miliony nowych zachorowań i 160 tysięcy przypadków śmiertelnych [8].

Minęło ok. dziesięć lat od czasu, gdy opublikowano wyniki pierwszego randomizowanego badania podwójnie ślepej próby dotyczącego skuteczności 3% hipertonicznego roztworu soli u niemowlat chorych na zapalenie oskrzelików [literatura z poz. 6]. Od tamtej pory lekarze coraz cześciej stosują inhalacje z 3% hipertonicznego roztworu soli u dzieci z typowymi objawami zapalenia oskrzelików. Coraz częstsze zastosowanie 3% roztworu jest jak najbardziej zrozumiałe, gdyż w chwili obecnej zaawansowanie badań w tej kwestii jest bardzo duże.

Badania obejmują 14 publikacji z ogólną liczbą pacjentów wynoszącą ok. 1500 [literatura z poz. 6, 9–15], a większość z nich jest wieloośrodkowa, randomizowana, prowadzona metodą podwójnie ślepej próby z kontrolą placebo. W celu zapewnienia tolerancji hipertoniczne roztwory soli podawane w nebulizacji są prawie zawsze stosowane w połączeniu z lekami rozszerzającymi oskrzela. Istnieją jednak także dwa badania, w których hipertoniczny roztwór soli zastosowany został bez wcześniejszego podania leków rozszerzających oskrzela, takich jak epinefryna (adrenalina) lub salbutamol.

Autorzy obu publikacji są zgodni, że inhalacja 3% hipertonicznym roztworem soli, także bez dodatku leków rozszerzających oskrzela, wykazuje wysoki stopień bezpieczeństwa [10, 14]. Inhalacja 3% -ej soli hipertonicznej jest również szeroko rozpowszechniona w terapii mukowiscydozy (cystic CF) [16]. Z nisko stężonego roztworu soli 3% terapeutyczne korzyści odnoszą przede wszystkim młodzi pacjenci oraz pacjenci z mukowiscydozą, którzy potrzebują łagodnej formy odkrztuszania wydzieliny płucnej.

 

Bibliografia:
[1] Barben J et al. 2008; Thorax 63(12):1103
[2] Patel H et al. 2008; Cochrane Database Syst Rev. (1):CD004878
[3] Spurling GK et al. 2011; Cochrane Database Syst Rev. (6):CD005189
[4] Diagnosis and management of bronchiolitis. Pediatrics 2006; 118, 1774
[5] Gadomski AM & Brower M. 2010; Cochrane Database Syst Rev. (12):CD001266
[6] Zhang L et al. 2011; Cochrane Database Syst. Rev. (4), CD 006458
[7] Laube BL et al. 2011; Eur Respir J. 37(6):1308
[8] WHO Initiative for Vaccine Research (IVR), Acute Respiratory Infections (Update September 2009) (http://www.who.int/vaccine_research/diseases/ari/en/index2.html)
[9] Miraglia Del Guidice M et al. 2012; Int J Immunopathol Pharmacol. 25(2):485
[10] Ralston S et al. 2010; Pediatrics. 126(3):e520
[11] Al-Ansari K et al. 2010; J Pediatr. 157(4):630-4, 634.e1
[12] Teunissen J et al. 2011; ERS oral presentation 1716
[13] Ipek IO et al. 2011; Pulm Pharmacol Ther. 24(6):633
[14] Luo Z et al. 2011; Clin Microbiol Infect. 17(12):1829
[15] Kuzik BA et al. 2010; CJEM. 12(6):477